Zdjęcia RTG zębów są powszechnie stosowanym narzędziem diagnostycznym w stomatologii, pozwalającym na dokładną ocenę stanu uzębienia, struktur kostnych oraz tkanek okołowierzchołkowych. Czasem jednak zachodzi potrzeba wykonania kilku zdjęć w krótkim odstępie czasu, na przykład podczas leczenia endodontycznego lub w trakcie planowania zabiegów chirurgicznych. Pojawia się wówczas pytanie, czy takie postępowanie jest bezpieczne dla pacjenta. W tym artykule omówimy mechanizm działania promieniowania rentgenowskiego, dopuszczalne dawki, potencjalne ryzyko oraz zasady wykonywania kilku badań RTG w krótkim czasie.

Jak działa RTG zębów i jakie są jego rodzaje?

RTG zębów Bełchatów wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie, które przenikając przez tkanki, tworzy obraz struktur wewnętrznych na detektorze cyfrowym lub kliszy. W stomatologii stosuje się kilka podstawowych rodzajów zdjęć:

• RTG punktowe (wewnątrzustne) – obejmuje 1–3 zęby, stosowane do diagnozy zmian próchnicowych, zapaleń czy oceny kanałów korzeniowych.
• RTG pantomograficzne (panorama) – przedstawia oba łuki zębowe wraz z otaczającymi je strukturami kostnymi.
• RTG cefalometryczne – wykorzystywane w ortodoncji, pokazuje czaszkę i twarzoczaszkę w określonej projekcji.
• CBCT (tomografia stożkowa) – trójwymiarowy obraz o bardzo dużej szczegółowości, stosowany w implantologii, chirurgii stomatologicznej i endodoncji.

Każdy z tych rodzajów zdjęć różni się dawką promieniowania, a co za tym idzie – wpływem na organizm pacjenta.

Dawka promieniowania w diagnostyce stomatologicznej

Dawka promieniowania pochłoniętego podczas badania RTG wyrażana jest w mikrosiwertach (µSv). Dla porównania:

• RTG punktowe to ok. 5–8 µSv,
• RTG pantomograficzne – ok. 10–30 µSv,
• CBCT w zależności od ustawień – od 20 do nawet 200 µSv.

Dla kontekstu, naturalne tło promieniowania, na które jesteśmy narażeni codziennie, wynosi średnio ok. 6–10 µSv na dobę. Oznacza to, że pojedyncze zdjęcie RTG zębów odpowiada dawce promieniowania, jaką otrzymujemy w ciągu jednego dnia życia.

Czy można wykonywać kilka zdjęć RTG w krótkim odstępie czasu?

Wykonanie kilku zdjęć RTG w krótkim czasie jest możliwe i w większości przypadków bezpieczne, o ile jest medycznie uzasadnione. Kluczową rolę odgrywa tu zasada ALARA (As Low As Reasonably Achievable), czyli minimalizowanie dawki promieniowania przy jednoczesnym uzyskaniu informacji diagnostycznej.

Stomatolog może zlecić wykonanie kilku zdjęć jednego dnia w sytuacjach takich jak:

• kontrola postępów leczenia kanałowego,
• precyzyjne planowanie zabiegu implantologicznego,
• weryfikacja położenia korzeni czy zmian w kości podczas ekstrakcji,
• diagnostyka złożonych urazów zębów i szczęk.

Łączna dawka z kilku zdjęć wykonanych jednego dnia wciąż jest niewielka w porównaniu z granicznymi normami bezpieczeństwa ustalonymi przez Międzynarodową Komisję Ochrony Radiologicznej (ICRP).

Kiedy zachować szczególną ostrożność?

Mimo że dawki promieniowania w stomatologii są niskie, istnieją grupy pacjentów, u których należy szczególnie ograniczać liczbę badań RTG:

• kobiety w ciąży, zwłaszcza w pierwszym trymestrze,
• dzieci i młodzież w fazie intensywnego wzrostu,
• osoby poddawane częstym badaniom radiologicznym z innych powodów medycznych.

W takich przypadkach lekarz powinien każdorazowo ocenić konieczność badania i rozważyć alternatywne metody diagnostyki.

Jak minimalizuje się dawki promieniowania u pacjentów?

Stosowanie nowoczesnych aparatów RTG w stomatologii znacznie zmniejszyło narażenie pacjentów na promieniowanie. W celu ochrony stosuje się m.in.:

• cyfrowe systemy rejestracji obrazu o większej czułości,
• ograniczanie pola ekspozycji (kolimatory prostokątne),
• indywidualne ustawianie parametrów ekspozycji,
• osłony ołowiane chroniące narządy szczególnie wrażliwe, takie jak tarczyca czy narządy rozrodcze.

Dzięki tym procedurom nawet seria kilku zdjęć wykonywanych w krótkim czasie jest bezpieczna dla większości pacjentów.

Najważniejsze fakty o częstotliwości wykonywania zdjęć RTG zębów

• Dawki promieniowania w diagnostyce stomatologicznej są bardzo niskie i porównywalne z naturalnym promieniowaniem tła.
• Wykonywanie kilku zdjęć w krótkim odstępie czasu jest bezpieczne, jeśli jest medycznie uzasadnione.
• Stosowanie zasady ALARA oraz nowoczesnych technologii minimalizuje ryzyko związane z ekspozycją.
• U kobiet w ciąży i dzieci należy ograniczać liczbę badań RTG do absolutnego minimum.

Podsumowanie

Wykonanie kilku zdjęć RTG zębów w krótkim czasie jest w większości przypadków bezpieczne, o ile wynika z uzasadnionych potrzeb diagnostycznych i odbywa się z zachowaniem zasady minimalnej ekspozycji na promieniowanie. Dawki stosowane w stomatologii są niewielkie i porównywalne z codziennym promieniowaniem tła, a nowoczesne aparaty RTG oraz procedury ochronne dodatkowo ograniczają narażenie pacjenta. Szczególną ostrożność należy jednak zachować w przypadku kobiet w ciąży, dzieci oraz osób często poddawanych innym badaniom radiologicznym.